Dementie
Een dementievriendelijke samenleving
Dementie heeft een ingrijpende impact op het dagelijks leven, voor zowel degene die ermee leeft als voor naasten. Tegelijkertijd is er veel mogelijk om kwaliteit van leven te behouden. Vroege signalering, passende ondersteuning en een omgeving die rust en structuur biedt, helpen om zo lang mogelijk grip te houden op het eigen leven. Door te focussen op wat nog wél kan en door verbinding centraal te stellen, blijft er ruimte voor waardigheid, zingeving en vitaliteit.
Gemeenten hebben een belangrijke rol in het bevorderen van een dementievriendelijke samenleving. Dit vraagt om bewustwording, samenwerking en praktische maatregelen die mensen met dementie en hun mantelzorgers ondersteunen in het dagelijks leven.
Bewustwording en voorlichting
Voor gemeenten is het stimuleren en faciliteren van bewustwording en voorlichting over dementie van groot belang om een samenleving te creëren waarin iedereen kan blijven meedoen. Dementie raakt niet alleen de persoon zelf, maar ook partners, familieleden, buren en lokale voorzieningen. Juist in die directe leefomgeving kan het verschil worden gemaakt. Door inwoners beter te informeren en praktische handvatten te bieden in de omgang met mensen met dementie, groeit het begrip, nemen eenzaamheid en overbelasting van mantelzorgers af en kunnen mensen langer veilig en waardig thuis blijven wonen. Dit versterkt de sociale samenhang in wijken, voorkomt onnodige escalaties en zwaardere zorg, en sluit aan bij de gemeentelijke verantwoordelijkheid op het gebied van preventie, inclusie en leefbaarheid. Bewustwording is daarmee geen vrijblijvende ambitie, maar een gerichte investering in een dementievriendelijke gemeente waarin mensen naar elkaar omkijken.
Wat kun je doen?
- Bewustwording creëren onder ambtenaren en wethouders, hoe dementievriendelijk is de gemeente?
- Campagnes via lokale media en sociale platforms
- Informatiebijeenkomsten in buurthuizen
Voorbeelden
Het verschil maken – gemeente Oosterhout Website om inwoners bewust te maken van wat ze zelf kunnen doen om mensen met (beginnende) dementie te blijven betrekken.
VR-bril project dementie - gemeente Etten-Leur Met het VR-brillenproject kunnen mantelzorgers, zorgprofessionals en inwoners door een virtual reality-simulatie ervaren hoe het is om (beginnende) dementie te hebben. Deze ervaring helpt om meer begrip en inzicht te krijgen in de uitdagingen waarmee mensen met dementie dagelijks te maken hebben.
Aanpak Groningen Dementievriendelijk Een goed voorbeeld van algemene aanpak in Groningen: Mensen met dementie tellen mee.
Wat is een dementievriendelijke gemeente? Alzheimer Nederland heeft een dementiescan ontwikkeld. Daarmee krijgen gemeenten snel inzicht in hoe dementievriendelijk ze zijn en hoe ze hun gemeente dementievriendelijker kunnen maken.

Vroegtijdige herkenning en signalering
Voor gemeenten is het stimuleren van vroegtijdige herkenning en signalering van dementie van groot belang om tijdig passende ondersteuning te kunnen organiseren. Wanneer signalen vroeg worden gezien (door inwoners, vrijwilligers, wijkprofessionals en lokale voorzieningen) ontstaat ruimte voor goede begeleiding, voorbereiding en regie. Dat is beter dan in een crisissituatie handelen. Vroege signalering helpt overbelasting van mantelzorgers te voorkomen, vergroot de zelfredzaamheid van inwoners en maakt het mogelijk om ondersteuning en zorg beter af te stemmen op wat iemand nodig heeft en aankan. Daarmee dragen gemeenten bij aan het langer zelfstandig wonen, het voorkomen van zwaardere zorg en het beperken van maatschappelijke kosten. Vroegtijdige herkenning is dus geen medische opgave alleen. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid in de wijk, waarbij de gemeente een sleutelrol vervult in het verbinden, toerusten en ondersteunen van betrokkenen.
Wat kun je doen?
- Trainingen voor ondernemers, vrijwilligers en inwoners om signalen van dementie te herkennen
- Samenwerking met huisartsen voor doorverwijzing
- Kennisbevordering bij bijvoorbeeld BOA's en ondernemers
- Signalering opnemen in gemeentelijke zorgplannen
Voorbeelden
Training goed omgaan met dementie - gemeente Zundert De gemeente biedt trainingen aan inwoners om dementie te herkennen en leert inwoners om hiermee om te gaan.
Dementievriendelijk Oosterhout Ook biedt de gemeente Oosterhout trainingen aan om dementie te herkennen en leert inwoners om hiermee om te gaan.
Zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen in de samenleving In de gemeente Tilburg worden verschillende activiteiten voor mensen met vergeetachtigheid of (beginnende) dementie georganiseerd. Inwoners kunnen bijvoorbeeld langskomen op een spreekuur in de buurt of een informatieavond.
Hoe ziet een dementievriendelijke gemeente eruit?
Dementienetwerk West-Brabant Ondersteuning en samenwerking voor mensen met dementie en hun naasten in de regio westelijk West-Brabant.
Dementienetwerk Breda en Omgeving Ondersteuning en samenwerking voor mensen met dementie en hun naasten in de regio oostelijk West-Brabant.

Ondersteuning voor mantelzorgers
Voor gemeenten is het ondersteunen van mantelzorgers essentieel om de zorg voor mensen met dementie duurzaam en menswaardig te houden. Mantelzorgers verlenen vaak langdurig en intensief zorg, meestal buiten het zicht. Dit heeft grote invloed op hun eigen gezondheid, werk en sociale leven. Door tijdig passende ondersteuning te bieden (zoals informatie, respijtzorg, lotgenotencontact en praktische ontlasting) kunnen gemeenten overbelasting en uitval helpen voorkomen. Dit vergroot de draagkracht van mantelzorgers, verbetert de kwaliteit van leven van zowel de mantelzorger als de persoon met dementie en voorkomt onnodige crisissituaties en zwaardere zorg. Investeren in mantelzorgondersteuning is daarmee investeren in preventie, continuïteit en een sterke sociale basis, waarin mensen de zorg voor elkaar kunnen blijven volhouden.

Doel
Voorkomen van overbelasting en versterken van het netwerk

Rol gemeente
Faciliteren en stimuleren

Partners
Mantelzorgorganisaties, welzijnsinstellingen en vrijwilligersnetwerken
Wat kun je doen?
- Waardeer mantelzorgers
- Organiseer ontmoetingsgroepen en mantelzorgcafés.
- Bied respijtzorg en praktische hulp via wijkteams.
- Communiceer over beschikbare regelingen en ondersteuning.
Voorbeelden
Als gemeente kun je mantelzorgondersteuning bieden aan inwoners.
Mantelzorgondersteuning - gemeente Oosterhout
Mantelzorgondersteuning - gemeente Roosendaal

Dementievriendelijke openbare ruimte
Voor gemeenten is het creëren van dementievriendelijke openbare ruimtes van groot belang om mensen met dementie zo lang mogelijk zelfstandig en veilig te laten deelnemen aan het dagelijks leven.
Een herkenbare, overzichtelijke en toegankelijke openbare ruimte (met duidelijke bewegwijzering, logische inrichting en rustige prikkels) vergroot het gevoel van veiligheid en vermindert stress en desoriëntatie. Dit maakt het voor mensen met dementie gemakkelijker om naar buiten te gaan, voorzieningen te gebruiken en sociale contacten te onderhouden, wat eenzaamheid en achteruitgang helpt voorkomen.
Tegelijk profiteren ook andere inwoners hiervan, zoals ouderen, mensen met een beperking en bezoekers. Door bewust te investeren in dementievriendelijk ontwerp en beheer, geven gemeenten concreet invulling aan inclusie, preventie en leefbaarheid, en bouwen zij aan een openbare ruimte die uitnodigt tot meedoen voor iedereen.

Doel
Creëren van een veilige, overzichtelijke en toegankelijke omgeving

Rol gemeente
Regisseren en faciliteren

Partners
Stadsbeheer, woningcorporaties en lokale ondernemers
Wat kun je doen?
- Plaats duidelijke straatnaamborden en herkenbare landmarks.
- Zorg voor bankjes en schaduwplekken langs wandelroutes.
- Stimuleer dementievriendelijke winkels en horeca.
Voorbeelden
Aanleggen van vergeet-mij-niet-paden
Een pad gemarkeerd met vergeet-mij-nietjes, zodat mensen met dementie onder andere de weg naar het wooncentrum kunnen vinden.
Voorbeeld in de gemeente Altena
Voorbeeld in de gemeente Breda

Sociale verbinding en activiteiten
Voor gemeenten is het versterken van sociale verbinding en het stimuleren van passende activiteiten van groot belang om mensen met dementie en hun naasten betrokken te houden bij het dagelijks leven. Betekenisvolle ontmoetingen en laagdrempelige activiteiten in de wijk helpen om isolement te voorkomen, bieden structuur en versterken het gevoel van eigenwaarde en erbij horen. Voor mantelzorgers creëren deze momenten ruimte om op adem te komen en steun te ervaren, terwijl ook vrijwilligers en buurtbewoners actief worden betrokken. Door te investeren in sociale netwerken en inclusieve activiteiten bouwen gemeenten aan veerkrachtige wijken, waarin informele zorg en professionele ondersteuning elkaar aanvullen. Zo wordt dementie niet alleen een zorgvraag, maar een gezamenlijke maatschappelijke opgave waarin verbinding centraal staat.

Doel
Voorkomen van isolement en bevorderen van betekenisvolle contacten

Rol gemeente
Faciliteren/regisseren, communiceren en stimuleren

Partners
Buurt/gemeentehuizen, vrijwilligersorganisaties en zorginstellingen
Wat kun je doen?
- Organiseer ontmoetingsmomenten in buurthuizen en bibliotheken.
- Stimuleer vrijwilligersprojecten zoals maatjes-initiatieven.
- Creëer toegankelijke culturele en sportactiviteiten.
Voorbeelden
Dementienetwerk West-Brabant Ondersteuning en samenwerking voor mensen met dementie en hun naasten in de regio West-Brabant.
Odensehuis Roosendaal Het Odensehuis is bedoeld voor mensen met geheugenproblemen en hun familie, vrienden en naasten. Ze bieden informatie, contact met lotgenoten en helpen hoe om te gaan met de diagnose dementie.
T-Helpt in Tilburg De Gemeente Tilburg en T-helpt organiseren verschillende activiteiten. Bekijk het overzicht op de website van de gemeente Tilburg.
