Omgaan met hitte
Voorkom uitdroging en hittestress
Extreme hitte is geen tijdelijk ongemak meer, maar een structurele uitdaging voor onze samenleving. Vooral oudere inwoners worden hard geraakt. Naarmate mensen ouder worden verandert de manier waarop het lichaam warmte verwerkt: zweten gaat minder efficiënt, het dorstgevoel neemt af en chronische aandoeningen kunnen sneller verergeren. Daardoor stijgt het risico op uitdroging, hittestress en acute gezondheidsproblemen aanzienlijk.
Tegelijkertijd neemt het aantal warme dagen toe én vergrijst de bevolking. Dat maakt hitte tot een urgente publieke gezondheidsopgave. Gemeenten hebben hierin een belangrijke rol. Door gericht beleid, vroegsignalering en een hittebestendige leefomgeving kunnen zij bijdragen aan het beschermen van kwetsbare ouderen.
Gemeenten in Noord-Brabant kunnen via de provinciale subsidieregeling Integraal Actieplan Hitte t/m 1 oktober 2026 subsidie aanvragen voor het opstellen van een integraal hitteactieplan door een hittecoach.
Voldoende water drinken
Tijdens warme perioden is voldoende water drinken één van de eenvoudigste én meest effectieve maatregelen om gezondheidsproblemen te voorkomen. Toch is dit voor veel ouderen niet vanzelfsprekend. Met het ouder worden neemt het dorstgevoel af, waardoor uitdroging sneller optreedt, vaak zonder dat iemand dit zelf merkt. Gemeenten kunnen hier een directe bijdrage leveren door water drinken laagdrempelig en zichtbaar te maken. Denk aan goed bereikbare drinkwaterpunten in de openbare ruimte, duidelijke communicatiecampagnes en praktische tips via wijknetwerken en zorgpartners. Daarnaast ligt er een sociale kans: inwoners stimuleren om elkaar te attenderen op voldoende drinken vergroot niet alleen de alertheid, maar versterkt ook onderlinge betrokkenheid in de wijk.
Doel
Voorkomen van bijvoorbeeld uitdroging of duizeligheid
Rol gemeente
Faciliteren, communiceren en stimuleren
Partners
Drinkwaterbedrijven welzijnsorganisaties, GGD en lokale horeca
Wat kun je doen?
- Plaats gratis watertappunten op centrale plekken (parken, winkelcentra, buurtpleinen).
- Stimuleer horeca en buurthuizen om gratis water aan te bieden.
- Verspreid informatie via lokale media en wijkteams over het belang van water drinken.
- Check hoeveel drinkwaterpunten jouw gemeente heeft.
Voorbeelden
Watertappunten in Breda - WaterTaps en BrabantWater Brede spreiding aan drinkwaterpunten in Breda.
Kraanwatertappunten veroveren Nederland De gemeente Enschede en Amsterdam hebben waterpunten van Join the pipe.
Het huis koel houden
Veel ouderen brengen een groot deel van hun tijd binnenshuis door. Wanneer de temperatuur in huis oploopt, neemt het risico op oververhitting, slaapproblemen en verergering van bestaande gezondheidsklachten toe. Warmte kan binnen langdurig blijven hangen, zeker in slecht geïsoleerde of sterk opgewarmde woningen. Gemeenten kunnen hier een wezenlijk verschil maken. Dat kan door gerichte voorlichting over ventileren, zonwering en slim gebruik van ramen en gordijnen, maar ook door praktische ondersteuning. Denk aan subsidies of stimuleringsregelingen voor zonwering, isolatie en ventilatiemaatregelen. En aan de aanleg van groene, schaduwrijke plekken in de openbare ruimte.
Doel
Hittestress verminderen en veilig thuis kunnen blijven wonen
Rol gemeente
Faciliteren en communiceren
Partners
Woningbouwcoöperaties en energiecoaches
Wat kun je doen?
- Subsidies of regelingen voor zonwering, isolatie en goede ventilatie bij kwetsbare groepen
- Voorlichting over ventilatie en het gebruik van zonwering
- Hittebestendige woningbouw opnemen in nieuwbouwplannen
- Extra huisbezoeken afleggen voor controle van woning of verblijf (bij zelfstandig wonen); blijft de woning koel, wordt de zonwering goed toegepast en wordt er voldoende geventileerd?
Voorbeelden
Klimaatbestendig Halderberge | Gemeente Halderberge De gemeente Halderberge stimuleert vergroening van tuinen en daken om hittestress te verminderen.
Tips voor koeling en comfort in huis De gemeente Eindhoven geeft pragmatische tips aan inwoners.
Jezelf koel houden
Tijdens warme dagen helpt het om het lichaam zo min mogelijk extra te belasten. Lichte, luchtige kleding en een hoed of pet kunnen daarbij veel verschil maken: ze beschermen tegen de zon en helpen het lichaam beter af te koelen. Veel ouderen zijn zich hier niet altijd van bewust of hebben beperkte middelen om luchtige kleding aan te schaffen. Door bewustwording te vergroten en eventueel beschikbaarheid (toegankelijkheid) van luchtige kleding te verbeteren, kunnen gemeenten bijdragen aan een gezonde kledingkeuze tijdens warme dagen.
Doel
Oververhitting en verbranding van de huid voorkomen
Rol gemeente
Communiceren, faciliteren en stimuleren
Partners
Seniorenverenigingen, lokale retail/detailhandel
Wat kun je doen?
- Samenwerking met kledingbank om ouderen met een laag inkomen te voorzien van luchtige kleding
- Samenwerking met lokale winkels voor kortingsacties op luchtige kleding
- Aanbieden koelsjaal-pakketje met daarin een koelsjaal, kaartje met hitte-tips en eventueel een klein flesje water. Deze koelsjaal-pakketjes kunnen eventueel door vrijwilligers bij ouderen thuis gebracht worden.
Voorbeelden
Koelsjaaltje Website om koelsjaaltjes te bestellen om aan inwoners te geven.
Teken het Zonvenant net als GGD West-Brabant Sluit aan bij de beweging. Samen voor een zonveilige gemeente. Kledingbank Regel via een kledingbank luchtige kleding voor mensen met een laag inkomen.
Licht en gezond eten
Tijdens warm weer heeft het lichaam baat bij lichte, voedzame en gemakkelijk verteerbare voeding die helpt het energieniveau op peil te houden. Voor ouderen is dat extra belangrijk, omdat zij bij hitte sneller vermoeid raken of minder trek hebben. Gemeenten kunnen hierbij ondersteunen door aandacht te vragen voor passende maaltijden en hierover voorlichting te geven. Bij hoge temperaturen groeien bacteriën sneller. Gekoelde producten moeten daarom snel terug in de koelkast gezet worden en restjes eten mogen niet te lang buiten de koelkast bewaard worden.
Doel
Energieniveau behouden en oververhitting voorkomen
Rol gemeente
Faciliteren en communiceren
Partners
Voedselbanken, lokale horeca en ondernemers
Wat kun je doen?
- Samenwerken met horeca, supermarkten en maaltijdservices voor geschikte maaltijden
- Voorlichting via wijkteams en sociale media
Voorbeelden
Kalsdonkse keuken – Buurtcentrum Kalsdonk Goedlopend, kleinschalig initiatief op bestaande locatie.
Maaltijdvoorziening | Gemeente Altena Lees hier hoe de Altena deze voorziening geregeld. Risk Factory In de Risk Factory maak je kennis met de risico´s welke je in het dagelijks leven kunt tegenkomen én ervaar je wat je kunt doen om hiermee om te gaan, zoals hygiëne.
Sociale verbinding benutten
Tijdens hittegolven is sociale controle essentieel: ouderen die alleen wonen of slecht ter been zijn, lopen extra risico. Door de sociale basis te activeren en buurtinitiatieven te stimuleren, kunnen gemeenten zorgen voor een vangnet waarin problemen snel worden gesignaleerd en hulp dichtbij is. Sociale verbinding is daarmee een cruciale factor in het voorkomen van hittestress.
Doel
Eenzaamheid verminderen en risico's sneller signaleren
Rol gemeente
Faciliteren, regisseren en stimuleren
Partners
Vrijwilligersorganisaties, welzijnsinstellingen, lokale buurt / gemeenschapshuizen
Wat kun je doen?
- Een hittebrigade instellen, een lokale groep professionals en vrijwilligers die tijdens periodes van extreme hitte kwetsbare ouderen actief ondersteunt en in de gaten houdt
- Organiseer ‘belrondes’ via vrijwilligers om kwetsbare ouderen te checken
- Stimuleer buurtinitiatieven zoals ‘koele buurthuizen’ en gezamenlijke lunchmomenten
Voorbeelden
Eropaf-team | WijZijn Het Eropaf-Team in Roosendaal en Bergen op Zoom gaat dan een kijkje nemen bij mensen die ondersteuning nodig hebben maar hier zelf niet om kunnen of durven vragen
Elke dag contact? | Humanitas Telefooncirkel De Telefooncirkel is een dagelijks belrondje lang alleenwonende mensen. Zo heb je regelmatig contact en ben je op de hoogte van iemands welbevinden.
De Contactcirkel Voor mensen die alleen wonen en in een sociaal isolement dreigen te raken, biedt het Rode Kruis een oplossing: de contactcirkel.
Voorbereid zijn
Hitte komt steeds vaker voor en wordt steeds intenser. Goede voorbereiding helpt inwoners om te weten wat ze kunnen doen wanneer de temperatuur stijgt. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol. Door een duidelijk hitteplan beschikbaar te maken, praktische tips te delen en inwoners te ondersteunen bij het maken van hun eigen plan, vergroten zij de weerbaarheid van de samenleving.
De subthema's onder het thema 'omgaan met hitte' vormen samen de bouwstenen van zo’n hitteplan.
Doel
Zorgen dat mensen weten wat ze moeten doen tijdens extreme hitte
Rol gemeente
Communiceren, regisseren, faciliteren en stimuleren
Partners
GGD, Rode Kruis, woningcorporaties
Wat kun je doen?
- Gemeentelijk hitteplan maken en hierover communiceren
- Inwoners stimuleren een eigen “hitteplan” te maken: wie bel je, waar vind je verkoeling, wat kun je voorbereiden?
- Verspreid praktische tips via huis-aan-huisbladen en sociale media
- Inrichten van koele plekken, denk bijvoorbeeld aan supermarkten, kerk of een buurtcentrum
- Het plaatsen van bankjes op schaduwrijke plekken en het installeren van zonnebrandpalen en watertappunten op drukbezochte plekken
- Adviezen van het Rode Kuis onder de aandacht brengen.
Voorbeelden
Hitteplannen
Heat Action Day Op deze dag bundelt het Klimaatverbond in heel Nederland haar krachten om aandacht te vragen voor de grote risico’s van hitte.
Toneelvoorstelling: Heet hè? De voorstelling ‘Heet he!’ van Theatergroep Ouwe Rotten uit Rotterdam leert ouderen op een speelse manier beter omgaan met hitte. De voorstelling is in de zomer van 2023 ruim tien keer opgevoerd in de gemeente Rotterdam
Bloedhete Bingo Faciliteer een bijeenkomst ‘Bloedhete Bingo’ voor het Rode Kruis. Tijdens de bingo leren deelnemers vaardigheden om zich veilig te houden tijdens hittegolven, zoals genoeg water drinken en koel blijven.